Güneş enerjisiyle dünyayı gezecek
Güneş enerjisiyle çalışan otomobillerden sonra şimdi de çevre dostu uçak geliştirildi. Kanatları üzerindeki güneş panelleriyle topladığı enerjiyi kullanan Solar Impulse isimli uçak ilk deneme uçuşunu başarıyla tamamladı.Dünya çevresini balonla dolaşarak adını duyuran Bertrand Piccard, tasarımını yaptığı günej enerjisiyle çalışan Solar Impulse`la ilk deneme uçuşunu gerçekleştirdi. İsviçre `nin Duebendorf şehrinde bulunan hangarda uçağın prototipiyle 25 saatlik deneme uçuşu yapıldı. Piccard, deneme uçuşunun başarılı geçtiğini, uçağın gerçek halinin 2008 sonuna kadar tamamlanacağını belirtti. Read more
Worstclass Yolculuk
ABD’nin en büyük fotoğraf stüdyolarından Splashlight Studios’da Prodüksiyon Müdürlüğü yapan Gökhan Mutlu (35), San Diego’dan New York’a gitmek üzere bindiği JetBlue firmasına ait uçakta yer yokluğu bahane edilerek 3 saat boyunca tuvalette uçmak zorunda kaldı. Birçok ünlü dergiye kapak fotoğrafları çeken Türk fotoğrafçı, uçak şirketi aleyhine 2 milyon dolarlık tazminat davası açtı. Read more
Türk Hava Yolları Eğitim Akademisi
Türk Hava Yolları Eğitim Akademisi, nitelikli ve kaliteli personeli kurum bünyesinde yetiştirmek üzere kurulmuş, bugün tüm dünyaya eğitim verebilme düzeyine ulaşmış bir okul.
Türk Hava Yolları Eğitim Akademisi, sivil havacılık sektöründeki kurum, kuruluş ve kişilere eğitim ve danışmanlık vermek üzere 1998 yılında kuruldu. Read more
Arıza sinyali alınan uçak pist başından döndü
Türk Hava Yolları’nın yeni kuruluşu Anadolu Jet’in, İzmir- Ankara seferini yapan yolcu uçağı, kalkış için pist başına geldiğinde teknik arıza sinyali alınması üzerine aprona döndü. İncelemede, arıza olmadığı saptanırken, bazı yolcular uçaktan indi, ucuş gecikmeli olarak gerçekleştirildi. Read more
Oğluna şov yapan pilot yere çakılıyordu
10 bin feetde oğluna uçak kulanmayı göstermek istedi ve… Paris `ten havalanan yolcular pilotun şov isteği yüzünden korku dolu saatler yaşadı. Kokpitte oğluna uçağın nasıl kullanıldığını gösteren pilot, 10 bin feet yükseklikte bir uçağa çarpmaktan son anda kurtuldu. Read more
Hava ambulanslarına ‘pilot maaşı’ engeli
Sağlık Bakanlığı’nın 2 yıldır üzerinde çalıştığı hava ambulans projesinde değişiklik yapıldı. 2 uçak ve 7 helikopterden oluşması beklenen hava ambulans filosu, ekonomik gerekçelerle askıya alınıyor.
Artan helikopter ve uçak fiyatları ile pilot maaşları yüzünden projenin bir bölümü ertelenerek uçak alımından vazgeçildi. Read more
Kısa ömründe 80 uçak düşürdü
Kızıl Baron lakaplı Alman savaş pilotu Manfred von Richthofen 26 yıllık kısa ömründe savaş alanında 80 düşman uçağı düşürdü. Onun rekoru 90 yıl sonra hala kırılamadı.
Savaşlarda gösterdiği başarıdan dolayı oluşturduğu savaş birliğine “Richthofen’ı Uçan Sirki” adı verilmişti. Richthofen Birinci Dünya Savaşı başlarında Alman süvari birliklerinde bir yıl görev yaptı. Read more
Uçaklardaki otomatik pilot yakında yola da inecek
Bir resmin bütününü görmek her zaman mümkün olmayabiliyor. Bu sosyal olaylarda yaşandığı gibi teknolojik değişimler için de geçerli bir tespit. Örneğin, yıllar içerisinde öyle yeniliklere maruz(!) kalıyorsunuz ki, dışarıdan bir gözlem yapamadığınız sürece nereden nereye gelindiğini net göremiyorsunuz. Read more
En kısa iç hat uçuşu gerçekleşti
İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı merkezli iç hat uçuşlarını başlatan SunExpress, bir ilke imza attı ve Türkiye’nin en kısa iç hat uçuşunu gerçekleştidi. Atatürk Havalimanı’ndan Sabiha Gökçen’e bir defalığına özel sefer konuldu. Tanıtıma katılan davetlilere ve gazetecileri götüren uçak yolculuğu 18 dakika sürdü. Kıtalararası yolculuk için Guinness Rekorlar Kitabı’na başvuruldu. Read more
ADF
Otomatik Yön Bulucu (ADF: Automatic Direction Finder), genellikle havacılık ve denizcilikte kullanılan radyo dalgalarının seyrüsefer (navigasyon seyrüseferin bu formu yer bazlıdır. Fakat tarihteki ilk kullanılan seyrüsefer yöntemi yer bazlı değil gök bazlıydı. Eski çağlardan beri, belirli ) amaçları için kullanıldığı bir yön bulma sistemdir. Elektronikyıldızların yön bulmak için kullanılabileceği biliniyordu. Örneğin kutup yıldızının gece gökyüzünde sabit kaldığı tespit edilmiş ve bir referans olarak kabul edilmiştir.
NDB, Yer istasyonu
NDB (Non-Directional Beacon, Yönlü Olmayan Radyo Vericisi) belirli bir yerde bulunan, hava veya deniz seyrüsefer desteği veren radyo yayın istasyonudur. Her yer istasyonu bir, iki ya da üç harflik bir mors koduyla tanımlanmıştır. Yer istasyonlarının çeşitli sahipleri vardır, fakat genellikle devlet ve havalimanları yer istasyonlarına sahiptir. Türkiye’de de durum böyledir.
Yer istasyonları güç çıkışlarına ve kullanımlarına göre sınıflandırılmışlardır:
- L yer istasyonu 50 watttan az bir güce sahiptir.
- M yer istasyonu 50 wattan 2000 watta kadar bir güce sahiptir.
- H yer istasyonu 2000watt veya daha yüksek bir güce sahiptir.
Radyo dalgalarıyla yön bulma hala çok yaygın olarak kullanılmaktadır. Çünkü,
- Görüş çizgisi iletimi güvenilirliğini kaybettiği zaman kullanılır.
- Hava aracında veya yerde özelleşmiş seyrüsefer ekipmanı bulunmadığı zaman kullanılır.
- Yer istasyonlarının kurulumu ve bakım maliyeti düşüktür ve ayrıca yer istasyonunun kurulumu sırasında havaalanları araç yardımı yapabilirler ve bu da ekonomik fizibilite sağlar.
- Yer istasyonları 200 ile 450 khz frekans bandı arasında iletim yapar. Sinyal VHF (çok yüksek frekans) ya da UHF (ultra yüksek frekans)‘in görüş hattında (LOS (live of sight)) iletilmez. Ama dünya üzerinde, dünyanın şeklini takip ederek kavis yapar. Bu da alçak irtifalarda çok büyük mesafelerden alımın gerçekleşmesini sağlar.
- Vericinin yön bulma için tasarlanmış olması gerekmez. Radyo veya televizyon istasyonu, iletişim istasyonu ya da bunlardan farklı herhangi bir yayın sistemi olabilir.
Yer istasyonu kullanımı
Havacılıkta, bir hava aracı bir yer istasyonuna doğru ya da yer istasyonundan zıt yöne doğru bir yönelim izleyebilir. Yer istasyonu yönelimleri uçakların uçabileceği planlı, güvenilir yollar sağlar. Hava araçları bu önceden belirlenmiş yoları izleyerek uçuş planını tamamlar. Hava yolları yüksek ve alçak irtifa hava yolları olarak numaralandırılmış ve standardize edilmiştir. Pilotlar çeşitli seyrüsefer istasyonlarından sinyal alarak bu yolları takip eder. Yer istasyonlarının uzun zamandır kullanılan diğer bir uygulaması ise sabitleri kesme yeteneğidir. Sabit gökyüzünde bir noktadır. Bu sabitler, seyrüsefer istasyonlarından başlayarak birbirleriyle kesişinceye kadar çizgiler çizilmesi ve tepe noktası sabit olacak şeklide üçgen oluşturması ile hesaplanır. Bu şekilde sabitleri belirlemesi bir pilota kabaca yatay pozisyonunu hesaplamasına yardımcı olur. Bu kullanım, DME (distance measuring equipment) (uzaklık ölçen ekipman) ile VOR (VHF omni-Ranging) gibi diğer seyrüsefer sistemleri herhangi bir şekilde arızalanırsa önemlidir.
Bir yer istasyonundan olan uzaklığı belirleme
Bir yer istasyonundan olan uzaklığı belirlemek için şu yöntem kullanılacaktır:
- Uçağı, kanat uçlarından biri direk istasyonun hizasında olacak şekilde döndürün.
- Bu yönelimde birkaç istasyon geçene kadar uçun ve zamanı ölçün
- İstasyona olan zaman = 60 x uçulan dakika sayısı / yönelim değişiminin derecesi
- Son olarak uçuş bilgisayarınızla istasyon ile hava aracı arasındaki mesafeyi hesaplayın.
Otomatik Yön Bulucu (ADF)
Yön bulucunun daha kolay çalışması için otomatik yön bulucu geliştirilmiştir. Yön bulmak için herhangi bir manuel operasyon gerektirmez. ADF göstergesi sürekli seçilen yer istasyonu istasyonunu gösterir. ADF sinyalleri dünya üzerinde, dünyanın şeklini takip ederek kavis yapar. Bu da alçak irtifalarda çok büyük mesafelerden alımın gerçekleşmesini sağlar. ADF sinyallerinin gideceği maksimum sınır yer istasyonun gücüne bağlıdır. ADF 190-1750khz arasındaki sinyalleri algılayabilir. ADF hem yer istasyonu üzerinden hem AM radyo istasyonundan sinyal alabilir. Ticari AM radyo istasyonları 540-1620khz arasında yayın yapar.
Tasarım ve Bileşenler
ADF sistemi bileşenleri alıcı, kontrol kutusu, anten ve yönelim göstergesidir. Bir ya da iki ADF kontrol kutusu, bir veri yolu denetçisi, ya da bu iki metodun bir kombinasyonu ADF’i kontrol etmede kullanılabilir.
Alıcı
ADF alıcısının üzerindeki kontroller, pilotun istenen istasyonun frekansını ayarlamasını ve çalışacağı modu seçmesini sağlar. Frekans ayarlamasını yaparken pilot istasyonu tanımlamalıdır. Düşük veya orta frekans yer istasyonları sesli iletişim hariç sürekli bir şekilde tanımlama yapmak için 1020 hertz civarında yayın yaparlar. Bütün yer istasyonları, sürekli olarak mors kodunda iki-üç karakterli tanımlama yayını yapar. Sinyal alınır yükseltilir ve ses sinyali ya da mors koduna çevrilir.
ADF alıcısında frekans ayarı yapmak için pilotun yerine getirmesi gereken işlem komutları aşağıda listelenmiştir:
- Fonksiyon düğmesi ANT moduna getir. Bu seti açar ve en iyi alımın olduğu modu seçer. ADF fonksiyonunun gerekli olmadığı durumlarda, ANT modunu ADF’in frekansını ayarlamak için ve sürekli dinleme yapmak için kullan.
- İstenilen frekans bandını seç, sesi arka fonda gürültü olana kadar ayarla
- Frekans ayar kontrolleriyle istenilen frekansı ayarla, sonra sesi en iyi dinleme seviyesini elde edene kadar ayarla ve istasyonu belirle
- Radyoyu otomatik yön bulucu olarak kullanmak için fonksiyon seçim düğmesini ADF moduna getir.
- Yönelim göstergesindeki ibre, istasyona göre uçağın burnunun yönelimini gösterir. Bir döngü anahtar göstergenin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol eder. Anahtarı kapa. İbre seçilen istasyona doğru yönelimden uzaklaşmalıdır. Sonra anahtarı açın, ibre tekrar istenilen istasyona doğru yönelmelidir.
Kontrol Kutusu:
En modern hava araçları kokpitte bu tip bir kontrol sistemine sahiptir. Bu ekipmanda frekans ayarlaması frekans bandı yerine dijital sayıların okunması ile olur.
- Fonksiyon seçici(mod kontrol): OFF, ADF, ANT ve TEST pozisyonlarının seçimini sağlar.
- ADF - otomatik olarak seçilen istasyona doğru yönelimi belirler ve radyo manyetik göstergede(RMI) gösterir. Algılayıcı (sense) ve halka (loop) anten kullanır.
- ANT – radyo sinyallerini algılayıcı (sense) anten sayesinde alır. Frekans ayarlama için gereklidir.
- TEST – ADF sisteminin kendi kendisini test etmesini sağlar.RMI (radio magnetic indicator) göstergesi 315° yi gösterir.
- Frekans seçici anahtarlar: üç tane iç içe geçmiş topuz çalışma frekansının seçilmesini sağlar. İki frekans önceden seçilebilir. Fakat aynı anda çalışamazlar ayrı ayrı çalışırlar. Transfer anahtarı kullanılan frekansı belirtir.
- Seçilen Frekans göstergeleri: Seçilen frekansların görsel olarak okunmasını sağlar. Sayılar LEDler tarafından gösterilir.
Anten
ADF hem halka (loop) hem algılayıcı (sense) anten tarafından sinyal alır. Halka (loop) anten hareket eden parçaları olmayan, küçük, düz bir antendir. Antenin içinde birbirlerine göre farklı açılarla yerleşmiş bobinler vardır. Halka (loop) anten, sinyalin gücünden istasyonun yönünü algılayabilir fakat yönelimin istasyona doğru yönde mi, zıt yönde mi belirleyemez. Algılayıcı (sense) anten daha sonra bu bilgiyi verir, ayrıca ADF fonksiyonu gerekli olmadığı zaman ses alımını sağlar.
Yönelim Göstergesi
Yönelim göstergesi hava aracının burnuna göre istasyona yönelimi belirler. Bu bilgi bağıl yönelim göstergesinden (RBI (relative bearing indicator)) gözlenebilir. Bu gösterge üzerine ibre eklenmiş bir pusula kart gibidir, fakat farkı kartın 0º si hava aracının burnundan geçen merkez çizgiye sabitlenmiş ve burun yönünü göstermektedir. Eğer pilot doğrudan istasyona uçuyorsa, yönelim göstergesi 0º yi gösterir. Sabit kart yönelim göstergeli bir ADF her zaman hava aracının burnunu 0º, kuyruğunu 180º olarak gösterir. Bir yer istasyonuna doğru veya zıt yönde hareket ederken, hava aracı özel bir yönelimi izleyebilir. Bunu yapmak için RBI’ da okunan bilgi ile pusulada okunan bilgi arasında ilişki kurmak gerekir. Ötelemeyi belirledikten sonra, hava aracı, pusula yönelimi öteleme için istenen yönelim olacak şekilde ve aynı zamanda RBI 0º ya da 180º ±öteleme olacak şekilde uçurulmalıdır. Bir yer istasyonu hava aracının yolu üzerindeki bir noktanın yerinin belirlenmesinde de kullanılabilir. RBI’ da okunan değer istenen yönelim değerine ulaştığı zaman hava aracı istenen pozisyonda demektir. Fakat, ayrı ayrı RBI ve pusula kartı kullanmak doğru bağıl yönelimi bulmak için oldukça fazla işlem gerektirir. Bu yükü ortadan kaldırmak için bir pusula kartı RBI’a eklenmiştir ve böylece “radyo manyetik gösterge” (RMI ( radio magnetic indicator)) oluşmuştur. ADF ibresi hava aracının burnuna yönelmiştir ve hesaplamalar yapmaya gerek kalmamıştır.
Bağıl Yönelim(RB (relative bearing))
Hava aracının merkez çizgisi ile hava aracından istasyona çizilen çizgi arasında kalan açıdır. Bu açı her zaman saat yönünde ve hava aracının burnundan ölçülür.
Manyetik Yönelim(MB (magnetic bearing)
Hava aracından istasyona doğru çizilen çizgi ile hava aracının burnundan manyetik kuzeye doğru çizilen çizgi arasında kalan açıdır. Pilot, manyetik yönelimi, göstergeden gösterilen bağıl yönelimi hava aracının manyetik yönelimine ekleyerek hesaplar. Örneğin, eğer hava aracının manyetik yönelimi 40º ve bağıl yönelim 210º ise istasyona manyetik yönelim 250ºdir. Ters yönelim ise manyetik yönelimin tersidir, manyetik yönelime 180 ekleyerek ya da çıkartarak bulunur. Pilot bunu sabit noktaları belirlerken kullanır.
ADF Gösterge Çeşitleri
Günümüzde 4 çeşit ADF göstergesi kullanılmaktadır. Bütün çeşitlerde ibre seyrüsefer istasyonunu gösterir.
- Sabit pusula kart: Cihazın üstüne sabitlenmiştir hareket edemez. 0º her zaman hava aracının burnunu gösterir. Hava aracının istasyonla olan ilişkisine “istasyona yönelim” MB(manyetik yönelim) denir. Bu tip bir göstergede pilot yönelimi MB=RB+MH formülün ile hesaplar.
- Dönebilir pusula kart: Üst yüzey bir düğme sayesinde döndürülebilir. Kartı, hava aracının manyetik yönelimi (MH) ibrenin altında kartın en üstünde olacak şekilde döndürerek; istasyona yönelim(MB) herhangi bir hesaplama yapmadan pusula karttan okunabilir ve pilotun işi de kolaylaşmış olur. Bugünlerde otomatik olarak pusula kartı manyetik yönelimle çakışacak şekilde tasarlanmışlardır. Bu nedenle istasyona yönelim (MB) her zaman pusula kartı manuel olarak ayarlamadan elde edilebilir.
- Tek ibre radyo manyetik gösterge: Radyo manyetik gösterge, sürekli rota, yönelim, dairesel bilgi sağlamak için radyo ve manyetik bilgiyi birleştirir. Tek ibre RMI’ın yüzü dönebilir kart ADF yüzüne çok benzer.
- Çift ibre radyo manyetik gösterge: Çift ibre RMI, tek ibre RMI’a benzer; tek farkı 2 ibresi olmasıdır. İlk ibre tek ibre gibi çalışır. İkinci ibre VOR istasyonunu gösterir. Çift ibre gösterge hava aracının yerini belirlemede kullanılır.
ADF Fonksiyonları
Görüntüleme
Genelde ADF alıcısı hiç sistem hatasına sahip olmadığı için ya da pilotu ani istasyon hatalarında veya alıcı hatalarında uyaracak uyarı bayrakları olmadığı için, ADF uyarı sesi her zaman dinlenmelidir. Uyarı sesleri her durumda en az bir pilot ya da uçuş görevlisi tarafından dinlenmelidir.
Yönelme
En yaygın ADF kullanımlarından biri de istasyona yönelmedir. Bu prosedürde, sabit kart ADF kullanan pilot bir istasyona doğru yönelim göstergesini 0ºde sabit tutarak uçar. Pilot şu basamakları izlemelidir:
- İstenen frekansı ayarla ve istasyonu tanımla, fonksiyon belirleyen topuzu ADF’e ayarla ve bağıl yönelimi not et
- Hava aracını bağıl yönelime doğru yönelim göstergesi 0ºyi gösterene kadar çevir
- Bağıl yönelim 0ºyi koruyarak uçuşa devam et.
Pilot manyetik yönelimi 0ºde tutarsa hava aracı rüzgardan dolayı ötelenir, sapar. Eğer pilot rüzgara karşı düzeltme yapmazsa, hava aracı bir yay izleyerek istasyona ulaşır (yönelim göstergesi sıfırda sabit kalacak şekilde).
Bir İstasyondan Uzaklaşma
Pilot ADF kullanarak ve manyetik yönelme desteği prensiplerini uygulayarak bir istasyondan uzaklaşabilir. Manyetik yönelme desteği, pilotun hem rota göstergesini hem yönelim göstergesini kullanıp yorumlamasını gerektirir.
Pozisyon Sabitleme
ADF alıcısı pilota pozisyon sabitlemede 2 ya da daha çok istasyon veya üçgenleme (triangulation) yöntemini kullanarak yardım edebilir. Hava aracının kesin yerini belirlemek için pilot şu basamakları kullanmalıdır: a)hava aracının etrafındaki iki istasyonu belirle, frekansları ayarla ve tanımla b)fonksiyon seçici topuzu ADF’e getir yönelim göstergesinde okunan manyetik yönelimi not et. Bu yönelimde uçmaya devam et ve her istasyon için bağıl yönelimi not et c)her istasyonun bağıl yönelimini manyetik yönelime ekle. Manyetik yönelimi doğru yönelimi elde etmek için doğu-batı varyasyonuna göre düzelt d)her doğru yönelim için tersini kaydet. Hava aracı yönelim doğrularının kesişim noktasındadır.
İstasyona Uçmak İçin Zaman Hesaplaması
yönelim değişimi arasındaki zaman(sn) / yönelim değişiminin derecesi = istasyona olan zaman(dak.) Örneğin, 10ºlik bir yönelim değişimine uçmak 45 sn alıyorsa, hava aracı istasyona 45/10=4.5 dak. uzaklıktadır.